ዘቤታዊ ዓመጽ

ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ ናይ ሓደጋ ግዜታት ንሓገዝ ኣብዚ ይርከብ:

• ህጹጽ ጻውዒት ፖሊስ (24h)፣ ተሌ. 112 ወይ 117፣ www.polizei.bl.ch
• መዕቆቢ ደቂ ኣንስትዮ beider Basel (24h)፣ ተሌ. 061 681 66 33፣ www.frauenhaus-basel.ch
• ኣብ ዞባ Basel ዝርከብ መዕቆቢ ደቂ ኣንስትዮ ሰራዊት ድሕነት (Heilsarmee Frauenhaus) (24 ሰዓታት) ስልኪ 061 302 85 15, www.heilsarmee.ch/angebot/frauenhaus-heilsarmee
• ማእከል ጻውዒት ህጹጽ ሕክምና (24h)፣ ተሌ. 061 261 15 15፣ www.mnzbasel.ch
• ክፍልታት ህጹጽ ረድኤት ኣብ ካንቶንስፒታል Baselላንድ (Liestal, Laufen, Bruderholz), www.ksbl.ch/notfall
• እንዳ ስነ-ኣእምሮ Baselላንድ (24h)፣ ተሌ. 061 553 56 56፣ www.pbl.ch/notfall

ዘቤታዊ ዓመጽ (häusliche Gewalt) ኣብቲ ቤተሰብ ወይ ዕርክነት ዝህሉ ዓመጽ እዩ፦ ኣብ መንጎ ምርዕዋት ሰባት ወይ ብሓንሳብ ዘለው ወይ ዝነበሩ ሰባት። ብሓንሳብ ዝነብሩ እንተኾይኖም ዘገድስ ኣይኮነን። ኣብ መንጎ ወለድን ቆልዑን ወይ ኣብ መንጎ የሕዋትን/ኣሓትን ድማ ዘቤታዊ ዓመጽ እዩ።

ዝተፈላለዩ ዓይነታት ዘቤታዊ ዓመጽ ኣለው – ኣካላዊ፣ ስነ ኣእምሮኣዊ፣ ጾታዉን ቁጠባዉን ዓመጽ። ንኣብነት፣ ቀጻሊ ጸርፊ፣ ምኽልካል ርክብ፣ ማእሰርቲ፣ ምድፋእ፣ ምቁጽጻር፣ ሓደ ሰብ ጾታዊ ርክብ ክገብር ምግዳድ፣ ገንዘብ ምውሳድ፣ ሓደ ሰብ ቋንቋ ንክምሃር ምኽልካልን ቆልዑ ዕሽሽ ምባልን። ምፍርራህ ድማ ዘቤታዊ ዓመጽ እዩ። ዘቤታዊ ዓመጽ ክልኩል እዩ።

ዝኾነ ሰብ ብዘቤታዊ ዓመጽ ክጉዳእ ይኽእል፡ መንእሰይን ዓበይቲ ሰባትን፣ ናይ ስዊዝ ፓስፖርት ዘለዎምን ዘይብሎምን ሰባት፣ ሃብታማትን ድኻታትን ስድራታት። ግዳያት ሓገዝ ክረኽቡ ኣገዳሲ እዩ።

ምስጢራዉን ካብ ክፍሊት ናጻን። ተርጓማይ ይካኣል እዩ:

• ናይ ግዳይ ደገፍ beider Basel፣ ተሌ. 061 205 09 10፣ www.opferhilfe-beiderbasel.ch
• ግዳይ ደገፍ ቻት ምኽሪ፣ www.opferhilfe-beiderbasel.ch/chat
• ቤት ኣንስቲ beider Basel (24h)፣ ተሌ. 061 681 66 33፣ www.frauenhaus-basel.ch
• ናይ ደቂ ተባዕትዮ ቤት ጽሕፈት ዞባ Basel፣ ተሌ. 061 691 02 02፣ www.mbrb.ch
• እታ ዝቐረበት ኢድ (Dargebotene Hand) (24h)፣ Tel. 143፣ www.143.ch

ኣብቲ መደብ ትምህርቲ ዘቤታዊ ዓመጽ፡ ተሳተፍቲ ግርጭታት ብዘይ ዓመጽ ምፍታሕ ይመሃሩ። እቲ ቅድመ-ምድላው ንዓበይቲ ዝዓለመ እዩ። እቲ ቅድመ-ምድላው ብነጻ እዩ።

ዝኾነ ሰብ ብቕልጡፍ ዘዘራርቦ ሰብ ዘድልዮ ምስ "ዝቐረበ ኢድ" (Dargebotene Hand) ክረኽቦ ይኽእል (ተሌፎን፡ መልእኽቲ ቴክስት፡ ዕላል፡ ፖስታ)። ኩሉ ግዜ ኣብኡ ሰብ ኣሎ። ብለይቲ እውን። ስምካ ከይገለጽካ (ስምካ ከይገለጽካ) እውን ክትምዝገብ ትኽእል ኢኻ።

ኣብ ገዛ ዓመጽ ዘጋጥሞም ህጻናት ሓገዝ የድልዮም። ህጻናት ኣብ ገዛ ዘቤታዊ ዓመጽ ምስ ዘጋጥሞም ንዕብየቶም ብኣሉታ ይጸልዎ። ዋላ እቲ ዓመጽ ብቐጥታ ናብቶም ህጻናት ዘይዓለመ። ኣብ ገዛ ዓመጽ ዘጋጥሞም ህጻናት ካብ ስድራቤት ወጻኢ ምስ ዝኾነ ሰብ ብዛዕባኡ ክዛረቡ ኣገዳሲ እዩ። ንኣብነት፡ መምህራን፡ ማሕበራዊ ስራሕ ቤት ትምህርቲ፡ ወለዲ ኣዕሩኽ ወይ ጎረባብቲ።

ገለ ቆልዑ ስቕ ኢሎም ይሳቐዩ፡ ገለ ድማ ምልክታት የርእዩ። ንኣብነት፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ጸገማት፡ ኣብ ዓራት ምጥሓል፡ ሕማም ርእሲ፡ ጸገም ኣመጋግባ ወይ ድቃስ፡ ምስ ካልኦት ህጻናት ኣብ ምትሕሓዝ ጸገም ወይ ምጥቃዕ።

ሓገዝ ግዳይ (Opferhilfe) ንህጻናት ዘቤታዊ ዓመጽ ምስ ዘጋጥሞም ይምዕድ። ህጻናትን መንእሰያትን ንፕሮ ጁቨንቱት ለይትን መዓልትን (ተሌፎን 147) ደዊሎም ወይ ብኤስኤምኤስ፡ ቻት ወይ ኢመይል ክረኽብዎም ይኽእሉ። እቲ ክኢላ ብዛዕባ እቲ ዕላል ንዝኾነ ሰብ ኣይነግርን እዩ። ንሳ ነቲ ፍታሕ ንምድላይ ትሰምዕን ትድግፍን እያ። እቲ ጻውዒት ብነጻ እዩ። ዝኾነ ስም ምጥቃስ ኣየድልዮን እዩ።

ከምኡ'ዉን ጾታዊ መጥቃዕቲ ኣብ መሻርኽትን ስድራን ይፍጸም። ጾታዊ ዓመጽ ዓይነት ዘቤታዊ ዓመጽ እዩ። ንፖሊስ ክሕበር ይኽእል እዩ። ግዳይ ዋላ'ኳ ንፖሊስ ክሕብር እንተዘይፈተወ፣ ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ ሕክምናዊ መርመራ ክረክብ ኣገዳሲ እዩ።

እቲ ናይ ካንቶን ሆስፒታል Baselland (Kantonsspital Baselland) ብምስጢራዊ/ብስቱር ይሕክም፥

• እቲ ሓኪም ንማንም ሰብ ኣይነግርን።
• ዝኾነ ዓመጽ ይስነድ እዩ።
• ደሓር እቶም ሰነዳት ንፖሊስ ክወሃቡ ይኽእሉ እዮም። ኣገዳሲ መርትዖ እዩ።
• እቲ ሓኪም ምስ ኣገልግሎታት ደገፍ ግዳይ (Opferhilfe) ርክባት ክገብር ይኽእል እዩ።

ኣብ መንጎ እቲ ዓመጽን እቲ መርመራን:

• ግዳያት ዋላ'ኳ የእዳዎም ክሕጸቡ የብሎምን።
• እንተተኻኢሉ፣ ግዳያት ናብ ሽቓቕ ክኸዱ የብሎምን።
• ግዳያት ክዳውንቶም (ከይተሓጽበ) ናብ መርመራ ከምጽእዎ ይግብኦም።

ገለ ገበናት ዘቤታዊ ዓመጽ ብቐጥታ ብፖሊስ ይኽሰሱ። ስለዚ ቅድሚ ናብ ፖሊስ ጸብጻብ ምቕራብካ ካብ ደገፍ ግዳያት (Opferhilfe) ምኽሪ ምሕታት ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ ውሳኔታትካ ብጽቡቕ ኣብ ግምት ብምእታውን ኩሉ ተኽእሎታት ፈሊጥካን ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ፖሊስ ናይ ስድራቤታዊን ጾታዊ ዓመጽን ጸብጻባት ተመክሮ ኣለዎ።

ቃለ መጠይቕ ምስ ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ሓደ ሰብ ናይ ተመሳሳሊ ጾታ ይፍጽሞ። እቲ ፀብፃብ ናብ ጣብያ ፖሊስ ምቕራብ ይከኣል። እትኣምኖ ሰብ ወይ ካብ ደገፍ ግዳያት ዝመጸ ክኢላ ምሳኻ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ።

ሓደ ሰብ ብሰንኪ ሓዳር ኣብ ስዊዘርላንድ ኮይኑ ዘቤታዊ ዓመጽ እንተ ኣጋጢምዎ፡ ከከም ኩነታቱ ድሕሪ ምፍልላይ ኣብ ስዊዘርላንድ ክጸንሕ ይኽእል። ኩሉ ኩነታት ዝተፈላለየ እዩ። ስለዚ ምኽሪ ምሕታት ኣገዳሲ እዩ። ደገፍ ግዳይ (Opferhilfe) ደገፍ ክህብ ይኽእል። እቲ ምምኽኻር ብነጻን ምስጢራዊን እዩ።

እቲ ዓመጽ ዘርኢ መርትዖ ክህሉ ኣገዳሲ እዩ። ንኣብነት: ስእሊ መጉዳእቲ፣ ኣብ ዋትስኣፕ፣ ፌስቡክ ወዘተ ናይ ምፍርራሕ ወይ ግህሰት ስክሪን ሾት እቲ መርትዖ ኣብ ውሑስ ቦታ ክቕመጥ ይግባእ። ንኣብነት ምስ ዓርኪ ወይ ኣብ ስራሕ። ገለ ካብ ከባቢ ዝመጹ ሰባት ብዛዕባ እቲ ዓመጽ እንተፈሊጦም እውን ጽቡቕ እዩ።

ምሒር ምጥማት፣ ምትንኻፍ፣ ምክትታልን ምሽጋርን ብዘይፍቓድ ምክትታል (Stalking) እዩ። እዚ ድማ ኣንጻር ድሌት ክትትል ዝግበረሉ ሰብ ዝግበር እዩ። እዞም ከምኡ ዝገብሩ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ግዳይ (ናይ ቀደም መሻርኽቲ) ፍሉጣት እዮም፣ ይኹን'ምበር ኣጋይሽ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ንኣብነት፦ ብዙሓት ናይ ጽሑፍ መልእኽትታት፣ ኢሜይላትን ካልኦት መልእኽትታት ምልኣኽ፣ ኣብ ስራሕ ወይ ገዛ ምጽንታው፣ ኣብ ተሌፎን ምግፋዕ፣ ዘይተደለዩ ውህብቶታትን ናይቲ ሰብ ከባቢ ሓበሬታ ምርካብ።

ካብ ጥሪ 2026 ኣትሒዙ፣ ሰብ ምክትታል ኣብ ስዊዘርላንድ ገበን እዩ። ኣብ ሕጊ እዚ «Nachstellung» ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ናይ ሰብ ምክትታል ዳይሪ ንዘጋጥም ፍጻመታት ንምምዝጋብ ይሕግዝ። ንኣብነት፦

• እንታይ ተፈጢሩ?

• መዓስ እዩ ተፈጢሩ?

• ኣበይ እዩ ተፈጢሩ?

• ናይቲ ፍጻመ ሳዕቤን እንታይ ነይሩ?

እቲ ጸብጻብ ኣብ ጥርዓን ክሕግዝ ይኽእል እዩ።

ሰብ ምክትታል ናይ ጥርዓን ገበን እዩ። እዚ ማለት፦ ፖሊስን ቤት ጽሕፈት ዓቃቢ ሕግን እቲ ዝምልከቶ ሰብ ናይ ገበን ጥርዓን ምስ ዘቕርብ ጥራይ እዩ ስጉምቲ ዝወስድ። ነዚ ንምግባር ካብ'ቲ ፍጻመ ኣብ ውሽጢ 3 ኣዋርሕ ክኸውን ኣለዎ።

ሓደ ሰብ ብጸቕጢ ስድራን ኣጻር ድሌት ናይቲ ሰብን ካልእ እንተተመርዕዩ ግዱድ መርዓ (Zwangsheirat) ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ መርዓ ተቀባልነት ኣይህልዎን። ሰባት ኣብ መርዓ ክጸንሑ ወይ ክፈላለዩ እንተድልዮም ናይ ምምራጽ መሰል አለዎም። እንተድኣ ሓደ ሰብ ብዘይ ናይቲ ካልእ ድሌት ኣብ መርዓ ተጸኒሑ፣ ግዱድ መርዓ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብነታት ምግዳድ፦ ንምቅላዕ ምህዳድ፣ ስነ ኣእምሮኣዊ ጸቕጢ ወይ ኣካላዊ ዓመጽ። ግዱድ መርዓታት ኣብ ስዊዘርላንድ ክልኩላት እዮም።

ኣብ ጓል ኣንስተይቲ ምቁራጽ (ምኽንሻብ / Mädchenbeschneidung FGM/FGC)፣ ናይታ ጓል ኣንስተይቲ ብልዕቲ ይቁረጽ። ዝተፈላለዩ ቅርጽታትን ልምድታትን አለው። ዝተኸንሸባ ኣዋልድን ደቂ ኣንስትዮን ብሰንኪ ምኽንሻብ መብዛሕትኡ ግዜ ጥዕናውን ስነ ኣእምሮኣዉን ሳዕቤናት ይሳቀያ። ምቁራጽ ኣዋልድ (ምክንሻብ) ክልኩል እዩ። ከምኡ'ድማ ወለዲ ንውላዶም ካብ ስዊዘርላንድ ወጻኢ ንምቁራጽ (ምኽንሻብ) ኣዳልዮም ብሕጊ ተሓተቲ እዮም።